Sommige
personen heten bekend te zijn, in het engels noemt men dat
celebrity. Toch is er een positie die verdergaat en uitstijgt
boven dat bekende, we noemen zo’n figuur een legende. Bram Uil
is zo’n legende.
Juist op het moment dat Hitweek zijn
geschiedenis herschrijft in de Beyerd in Breda, schrijft Bram
Uil historie middels de uitgave van zijn boek ‘Niet van horen
zeggen’ een uitgave van Musis [ issm 1568.9751 ] in
Schiedam.
De geschiedenis van de underground,
de onderwijsrevolutie, de krakerskollektieven, de
vrouwenbeweging, de rechtshulporganisaties en al die andere
provotarische groepen wordt veelal gezien als een Amsterdamse
affaire. Dat de revolusie zich in de 60er en 70er jaren als een
intvlek over héél Nederland heeft verspreid, als
sociaal-culturele omwenteling, en voelbaar tot op de dag van
vandaag, is minder bekend en geboekstaaft.
In ‘Niet van horen zeggen’
beschrijft Bram Uil de geschiedenis van het Schiedamse, de door
socialisten gekerstende katholieke enclave - dichtgeplakt met
kranten - [Deelder], de stad van Blokken en Bint en de Balzac
van Zwart Nazareth [Vaandrager] en van zijn persoonlijke rol en
aandeel daarin.
Kenner van geheimen
‘Niet van horen zeggen’ is een geschiedenis verteld vanuit
een Uilenperspectief, met een voorliefde voor hooggelegen
plekken, alwaar de helikopterview gecultiveerd is. Een exposé
van een paalzitter pur sang. Het is het verhaal van de scherpe
waarnemer, goed geïnformeerd, de kenner van geheimen en inside
information, van achtergronden van krachten en tegenkrachten en
dit vanuit zijn standpunt als drijvende kracht en initiator van
vele gebeurtenissen en incidenten. Bram Uil is de uitgelezen
persoon om van een dergelijke historie de chroniqueur te zijn.
De rode draad van ‘Niet van horen
zeggen’ is de ontwikkelings-geschiedenis van de sociaal
culturele centra in de Rijnmond, soms ook wel Provadja’s doch
veelal anders genoemd. Vanuit het Rotterdamse (De Leiperd,
Ruimte, Exit, Apollo, AMVJ) voert deze geschiedenis langs de
Schiedamse initiatieven als Cafe de Quibus, de krakersgroepen in
en rondom De Laan, De Goudsbloem, Gewoon Gesticht, STAGE en
Speel-o-theek Ikkie.
Bram Uil kent de spelers uit de
eerste hand, en daardoor ook inhoudelijke aspecten die zelfs
voor ingewijden tot nu toe duister zijn gebleven. Onverbiddelijk
doorklieft zijn blik die duisternis en onthult daarmee een
caleidoscopisch panorama waarin feit en fictie haarzuiver
samenvloeien tot een hyperrealiteit die duizelingwekkend is. Een
onthulling bedoeld als een bewustzijnsverruimende ervaring.
Persoonlijk, anecdotisch, menselijk en voorzien van een moraal,
geloofwaardig en verleidend tot emoties van triestheid tot
extase.
‘Niet van horen zeggen’ lees je
in 1-ruk-uit. Vanaf de eerste zin is het boek op volle
filmsterkte. Het is de geest die hier over de wateren zweeft met
een kooyanisquatsi achtige snelheid in een meeslepend en
bezwerend ritme dat alleen een enkel moment tot rust komt ter
bespiegeling. Dit echter nimmer zonder een bedoeling
Op het strand van de stilte geworpen
door een vloedgolf aan gebeurtenissen en ontwikkelingen, amper
bijgekomen van de duizeling van het perspectief van dit
labyrinth van tegenstrijdige belangen, krijgen we een glimp van
de onbekende machtsaspecten van stadsplanning en architectuur,
de werkwijze en intriges van geheime diensten en de betekenis
van design, non-design, kunst en anti-kunst, actie en reactie,
voor het gewone leven. Een ruime, wijdse blik op de kampen en
facties van underground en van de staat.
Deze belangen vinden ook hun
relativering in een vergelijking van de westerse
samenlevingsvorm met het indiase kastensysteem (pag. 64/65). Of
je nu door de kat of de hond gebeten wordt, je achtergrond
verraad en verlaat je niet. Het is de eeuwige orde van Brahmaan,
Hindoe of Paria die ook hier en nu als wet regeert. Tot je aan
dit krachtenspel weet te ontkomen en dus als marginaal
bestempeld en met rust gelaten wordt. Het privilege van een
onzichtbaar mens. Want opvallen doe je door juist heel
onopvallend te zijn, of andersom indien noodzakelijk.
Het persoonlijke was politiek in de jaren 60. Sindsdien is het
persoonlijke verworden tot economie. Dat het persoonlijke nog
een dimensie verder kan gaan heet tegenwoordig spiegelogie. Bram
Uil is de veelzijdigheid zelve, dat maakt hem voor velen juist
ongrijpbaar. Temeer daar zijn uitgangspositie die van de
autodidact is. Of het nu in de rol is van razende reporter,
deejay of veejay avant la lettre, dichter, kunstenaar, filmmaker
of ondernemer/activist, het gaat om een positie die verfrissend
is. Aldus gelouterd door de onbetwistbare kracht van de
originaliteit die zich niet door vastgelegde denkramen laat
beperken.
Succes of resultaat is daarbij niet
van de eerste orde. De discipline hier beoefend is die van het
genootschap van de frisse wind die waaien moet, het metier van
de ordeverstoorder, de vernieuwer, de kabaalmaker, de
schijnwerper die de realiteit in een hel kunstlicht zet,
respectvol soms, maar obstinaat in de confronterende houding.
Daardoor herkenbaar als authentiek, als menselijk, ook in de
tragiek van de miskenning. Een citaat:
Als
de disco van de Quibus slechts het gevoel voor hard werken
zonder veel plezier oplevert, ga ik eenzaam op mijn kamer geluid
lassen voor het internationaal spreiden van radio-uitzendingen.
Een oude draad die ik oppak. Ik stuur de masters naar Radio Art
Foundation, één van de vele activiteiten van Willem de Ridder,
opererend vanuit Amsterdam, tegenwoordig vanuit de omgeving van
Hilversum op aanraden van zijn mediavriendin Clary Kriek. In de
kelder waar ooit Hitweek gelay-out werd, staan kasten vol
audiocassettes.
De Ridder meent het als hij zegt dat zijn archief de prullenmand
is. In zijn opvatting moet jij je helemaal niet met een archief
bezighouden; het kost zeeën van tijd die ten koste gaan van ons
creatieve vermogen. Het kost ook nog eens scheppen geld.
Minimaal ordende hij de binnengekomen audio-opnames in de kast,
legde een lijstje aan van de inhoud, stencilde dit in een boekje
met een nietje erin. Deze goedkope prospectus zond hij naar elk
buitenlands adres dat ook maar iets naar hem toe zond: Hitweek
of opvolger Aloha bestonden al lang niet meer, maar kreeg nog
tientallen jaren post! Door een storting van portokosten of
betaald uit andere lopende projecten verzond hij tapes over meer
dan 36 landen in de wereld. Spaans is weliswaar de grote
wereldtaal, maar Radio Art Foundation opereerde het meest
succesvol in de Engelstalige landen, vandaar het toch nog
beperkte aantal. Naar de meest niet te traceren radiostations
gingen de tapes – van mega tot zeer klein -het uitwisselingsverkeer werd niet gehinderd door een
claim voor auteursrecht.
Jaren later, na een etentje met Vlaardingse vrienden en
kennissen, aangeboden door Annette Braad en Kees Lesuis in
Eetcafé de Steeg had ik aan de bar een kort gesprek met Dick
van der Lugt over de Salon die hij organiseert en meestal
presenteert in de Stadgehoorzaal van Vlaardingen. Ik ben op weg
naar ons gezelschap aan de lange tafel als een mij onbekende man
vraagt of ik soms Brian Owl ben! Ik geef hem mijn kaartje;
‘onder deze naam kan ik niet werken’ zeg ik. Hij valt
internationaal nauwelijks uit te spreken! Alleen hoe weet u dit?
Zelfs heel goede vrienden zijn hier niet van op de hoogte. ‘Ik
herkende uw stem’ zegt hij. Stelt zich voor. Een
waterbouwkundig ingenieur die voor zijn werk de wereld afreist,
een fanatieke hobby heeft: hij bezit een professionele
radiowereldontvanger. ‘U bent eens per maand zo ongeveer te
beluisteren, soms vaker. Veel op noord-afrikaanse zenders,
Engelse piraten, een Bulgaarse zender. Vooral uw
droomprogramma’s worden meestal in de nacht herhaald. Het zijn
typische nachtprogramma’s, vindt u niet? ‘U gebruikt geen
stationcall; zo ongeveer bij het tijdsein half over het uur zegt
u: ‘My name is Brain Owl. I
am your engineer today. De grote stations zetten daar hun
stationcall achter’. Zo hoor je nog eens wat. Bovenstaande anecdote is
exemplarisch. Het boek zit er boordevol mee. Een voorbeeld van
de vele niet vermoede kanten die Bram Uil eigen zijn en ook een
voorbeeld van de complexiteit en rijkheid van dit stuk
alternatieve Schiedamse geschiedenis. Niet alleen interessant
voor Schiedammers, maar ook als invalshoek voor een nieuw te
schrijven vaderlandse historie, met de roots in oral history en
de waarde beseffend van hetpersoonlijke.
Het boeiende, grappige en tragische
zijn bij Bram Uil altijd vol betekenis. Dat de buitenwacht daar
geen hoogte van kan of kon krijgen is niet meer dan normaal.
Tegelijkertijd ook het kenmerk van een man die je een
meesterstrateeg zou kunnen noemen. Het was in ieder geval een
goed moment om zich nu eens te laten verleiden tot het
boekstaven van dergelijke tot de verbeelding sprekende
avonturen. Zo hoor je nog eens wat.
‘Niet
van horen zeggen’ van Bram Uil [15 euro]is o.a. te koop bij alle boekhandels van Schiedam
waaronder: BOEKHANDEL VAN LEEUWEN, BROERSVEST 85, SCHIEDAM,
010-4268152
